ord la Gasetta Romontscha dils 15 da zercladur 1949, scret dil cauredactur Dr. Sep Condrau

Contas gadas vein nus, mond sul Cuolm d‘Ursera, contemplau igl amureivel vitget de Selva al pei dil cuolm: Las modestas casas lenn tut a migliac entuorn il sanctuari de s. Antoni – sco tontas tschuttas entuorn il bien pastur! Ed oz? Ina ruina! La notg dils 11/12 d. q. [da zercladur 1949]  – la sonda silla dumengia – ei il vitget da Selva daventaus l‘unfrenda d‘in sgarscheivel incendi. La baselgia, 12 casas, en quei 5 dublas, e 20 clavaus ein en tschendra. Mo duas casas novas, baghiadas in tschancun dado il vitg, ein salvadas. La pintga cascharia giudem il vitg regorda al luvrar e trafficar d‘ina prusa e luvrusa populaziun purila. Dus chischners entadem il vitg dattan perdetga, ch‘ei vegn aunc cultivau graun e truffels en in‘altezia de 1535 m. sur mar. Il vitg sez ei ina ruina. Igl ei vonzau buc in toc lenn entir. Ils tetgs de stuors sblihi e reviults dal fiug, schaian giudem el fundament dils baghetgs e cuvieran las ruinas sco il batlini la bara. In vitg en bara! Tgei dolur e tgei tristezia per ils 90 vischins (da 30 affons sut 15 onns), ch‘han piars lur fatg e lur tetg egl interval d‘ina ura e mesa. Raschun avunda, de gidar e gidar dat forza, da tuttas varts!    Fiug! Fiug! Igl ei sonda sera. ils vischins de Selva, staunchels dalla lavur, semettan a bun‘ura a ruaus. Paul Bendetg Venzin, il frar de sur Venzin a Surcasti, ei in amen avon casa, mira tgei l‘aura fa e va a letg. Ils pigns dorman gia stagn e bein. Tuttenina cloma la dunna: „Mira tgei clarezia!“ Venzin seglia ord letg, arva ils barcuns e vesa ils treis clavaus entuorn casa en fiug e flomma. Gia letgan las flommas ils mugrins de sia casa nova. Ei dat nuot auter che prender ils 5 affons, dils quals il pign ha 5 meins ed il grond 7 onns, e fugir cun tuts dagl esch davos ora. Ils affons ein en camischa. Tuts a pei blut. Buca raschieni de spindrar la minima caussa. Denton han era ils auters vischins cattau dagur. Il zennet de s. Antoni plira e plonscha. En in gie-na ei igl entir vitg en pei. Sur Schuler, il curaschus caplon de Selva, seglia al telefon, cloma No. 18 ed alarmescha il cumandant de pompiers, che las flommas dattan gia da finiastra en. El po aunc susentar il bab ded 88 onns, che stat cun el, e sto fugir ord casa per salvar la veta. Gaudenz Loretz, che stat odem il vitg, pren il „Jeep“ e camina a Rueras per la sprezza. Sia casa ei aunc intacta. Cura ch‘el tuorna culs umens e la sprezza de Rueras ei ella a tiara. El sa spindrar buc ina pala e buc in zappun! Il fiug seglia d‘ina casa a l‘autra. Las flommas van sco siarps tras ils clavaus.  Mo ina cuorta uirala san ils vischins far diever dil hidrant amiez il vitg. Ei ston schar tut agradgiu e fugir. Egl interval d‘in quart d‘ura – silpli mes‘ura – brischa gl‘entir vitg. Il tschiel secotschnescha, ch‘ins vesa da Trun a Realp.   Igl emprem agid Ei po esser biabein las 10.00 – il radio ha ual dau las novitads – ch‘ins observa a Tschamutt il fiug de Selva. L‘ustiera dil „Hotel Rheinquelle“ allarmescha ladinamein ils pompiers d‘Ursera e Mustér. Ils pompiers de Mustér vevan ual la notg avon giu alarm per dustar in vehement incendi el clavau da Giusep Spescha e luvrartori de Conrad Werth a Raveras. Il commandant de pompiers, Theodor Huonder, udend la sgarscheivla nova de Selva, targlina buca ditg, cloma si il commando de Trun e leventa il pichet dils pompiers de Mustér. El valsenn ded in quart d‘ura banduna igl auto gia il vitg cul material disponibel, schlauchs ed uaffens. Ils de Trun – culla sprezza a motor – van en 45 minutas da Trun a Selva. Disfortunadamein maunca la sprezza a motor de Mustér. Dapi igl incendi ad Acladira-Trun (18/19 XII 48) ei quella a Cuera. L‘assicuranza de fiug, ch‘ha giu plazzau quella avon ca. 20 onns a Mustér, ha aunc buca saviu sedecider de reparar u remplazzar la pumpa defecta. Ina curiosa caussa che vegn alla glisch il mument dalla disgrazia! Il vitg da Mustér ha per cletg buns hidrants. Quei ei stau sia scompa il venderdis vargau. Per ils uclauns ed ils vitgs dil contruon ei la sprezza a motor ina absoluta necessitad. La staziun de Mustér organisescha immediat in tren special per dar ulteriur succuors. Ils pompiers d‘Ursera, ch‘ins ha per part stuiu clamar oda Realp, ed ils pompiers della guardia militara arrivan en in tempo stermentus cun lur 2 sprezzas a motor. En buc ditg ein 3 pumpas a motor plazzadas giu Rein, surprendend la lavur dellas duas psrezzas a maun de Rueras e Sedrun e furnend aua en abuldonza sil plaz d‘ incendi. Il fiug, purtaus d‘in suffel orcanic, ei serasaus cun tala furtina e tala vehernenza ch‘igl ei de far nuot. Ins sto mirar bein de salvar las duas casas dado il vitg. Ord baselgia pon ins spindrar il Sontgissim, il cibori cullas s. hostias, ils calischs e zatgei pararnenta, la statua de s. Antoni ed ina statua de Nossadunna de 300 onns, renovadas da cuort. Tut gl‘auter ei restaus el fiug. Ils vischins san spindrar ton sco nuot. Per cletg ein ils tiers armentivs a mises e las nuorsas ad alp. Ils tiers casa (60 cauras, 12 salvanoris), in diember ualers cun 10 e 12 schaumnas, 80 gaglinas restan el fiug. En nuegl cattan ins ils cadavers de 14 cauras, in sper l‘ auter. La carn berschada renda ina sgarscheivla odur. L‘ entira notg vegn luvrau cull‘ aua e cullas pumpas. Tgei aspect enten far dis! Fiug e fem e ruinas nua ch‘ ins mira. Las ruinas feman aunc gl‘auter di. Nus fagein ina cuorta viseta al liug della disgrazia, Ins sto schar seglir las larmas, cura ch‘ ins vesa ils vischins sillas ruinas de Iur casa. Ei han piars tut quei ch‘ei vevan!

Selva nescha puspei ord las ruinas  La nuviala della disgrazia de Selva va tras I‘ entira Svizzera e leventa la compissiun digI entir pievel. Il president della confederaz.iun, cuss. fed. Nobs, informaus telegraficamein la dumengia damaun, documentescha ladinamein sia simpatia e commiseraziun. Ina delegaziun de 3 commembers dil cussegl pign (Dr. Darms, Dr. Planta, Dr. Margadant) visetan il medem di il liug della disgrazia. Radio-Turitg instradescha quei di ina acziun e porta quella sera in perfetg rapport oral dil maturant Max Jaeger, fegl dil col. Jaeger a Bern, student a Mustér. Il cussegl federal concluda treis caussas: 1. De dar ina summa die 10 000 frs. per igl emprem agid. 2. De metter en disposiziun las baraccas de militer per glieud e fretg, sco ins vul e damonda. 3. De conceder il subsidi maximal per baghiar si las casas de SeIva. La Crusch Cotschna seporscha de furnir resti de letg. La firma Sandoz S.-A. a Basel, ina dellas principalas fabricas de chemicalias, tarmetta 10000 frs. La C. K. W. a Lucern dat 3000 frs. Ils 15 giubilars della firrna Bally, ch‘ in per casualitad quella sera ella «Cruna» a Sedrun fan ina collecta denter els e surdattan ina biala summa per ils disgraziai. La claustra de Mustér tarmetta medemamein ina biala donnaziun de 1000 frs. Centrala Caritas (Lucern) tarmetta frs. 1000. La Fabrica de ponn Trun ha spediu vestgius e cozzas. L‘ uniun evangelica della Svizzera spedescha in auto plein rauba. Da lunsch e dal contuorn vegn ei autos cun resti e victualias e diltut. La posta federala conceda porto liber per tuttas spediziuns tochen 15 kg. Donnaziuns en daner san ins far per schec postal X 150 Acziun d‘ agid per Selva. La viafier transportescha gratuitamein effects pli gronds adressai al Cornite a Sedrun. II comite d‘agid, ch‘ei seforrnaus senza retard secumpona della suprastonza communala de Tujetsch, il plevon de Sedrun, Sur Giusep Durschei, ed il caplon de Selva, Sur Schuler.  Il vitg de Selva ei daventaus repetidamein l‘ unfrenda de grevas disgrazias. 1785 ei il vitg berschaus giu, 1808 ei el vegnius satraus d‘ ina lavina. EI ei adina puspei vegnius baghiaus si. Era quella gada sto il vitg de Selva renescher, cun agid de Diu ed il sustegn de buns carstgauns. Mintgin gidi, tenor sias forzas!

Las fotografias sut ein vegnidas messas a disposiziun entars la Vischnaunca Tujetsch che posseda era ils dretgs. Ulteriuras informaziuns zun detagliadas ein d’anflar cheu, documents originals suenter la catastrofa sin quella pagina