Zum Inhalt springen

Incendi a Mustér 1926

ord Gasetta Romontschadils 28 da schaner 1926


La notg dil venderdis sin la sonda, 22/23 d. q. ei la casa dubla dils frars Guglielm Gadola-Berther e Tumaisch Gadola amiez il vitg Mustér berschada giu tochen sils fundaments. La casa fuva ac-tualmein habitada dalla familia G. Gadola (⅔), dalla quala 9 persunas sesanflavan quella notg en casa, e dalla familia Berther-Loretz de Tujetsch, 3 dels. El parterre sesanflava il laboratori de scrinari Geh. Manetsch-Giger, la stizun de calzers de G. Gadola e la stizun de teilas, merceria de Berther-Loretz. Nus savein veramein engraziar a Diu ed alla premura della glieud accurida, ch’ il fiug ha pudiu vegnir localisaus. Quella canun vess igl incendi saviu daventar catastrofals per ina considerabla part dil vitg. Ella proxima vischinonza dil fiug, sin 2—3 m. distanza, sesanflavan plirs baghetgs de lenn — in clavau de Sep Maria Schwarz e la casa de Leonard Levy — dals quals anora il fiug vess maneivel saviu serasar sin duas varts dil vitg. In cletg era, ch’ ei fuva unviern e ch’ ils tétgs vevan tuts ina brava cozza de neiv.

Il fiug en casa Gadola ei ruts ora entuon l’ ina della notg. Udend in fegl de Gadola, che durmeva cun 4 auters frars en ina combra el giebel dalla casa, a sluppond lenna cloma el: Bab, fiug! Guglielm Gadola seglia si sur combras, vesa ina tgina en fiug demaneivel della preit lenn che sparteva las duas parts casa. tschaffa zatgei resti duvrau e fiera quei silllas flommas per stinschentar il fiug: fa il medem ina secundaga. Mo adumbatten, il fiug sto gia ver cargau las preits. Returnond a sparuns cun aua ei tut en fem e fugatscha. Ei dat mo ina via pli: fugir ed alarmar la glieud.

Il fiug serasa cun vehemenza. Ils cusadents pon mitschar mo cun il pli necessari resti. Paucas minutas suenter l’ina ein vischins sil plaz. Il fiug ei denton serasaus cun tala spertadad ch’ins ha saviu liberar ton sco nuot ord la habitaziun. Ord il laboratori e las stizuns ei encunter-

comi vegniu spindrau de bia uorden. La casa tut de lenn, las preits cuvretgas cun schlondas dadas colur, deva sgarscheivel nutriment agl element sfrenau. Ei fageva tut sterment mo de patertgar co il fiug savess aunc sextender da quei ravugl de baghetgs anora. Ventira che

la casa fuva cuvretga cun in solid tetg de stuors, che ha teniu a tuns il fiug ed ei en special ina excellenta ustonza per ils proxims baghetgs da vart su.

Spert han ils pompiers de Mustér giu en funcziun ils hidrants; pli tard era la sprezza. La davosa ei

vegnida plazzada a Raveras ed ha tschaffau l’aua de mulin e pumpau tala ca. 400 m. sil plaz d’incendi. Aschiprest sco ins ha giu il necessari material de schlauhs. Sin tuttas varts ei arrivau glieud. Cun sadialas e palas ei vegniu luvrau da rudien, mo era cun prudientscha ed il necessari saung freid. Perdetga dat era igl uorden ch’ei vegnius dustaus cun grond quitau ord las casas periclitadas. Sin schliusas e canastras ei vegniu runau neutier buordis neiv: in bien supplement

d’aua. Sin alarm daus ein ils umens de Medel e Tujetsch, de Sumvitg e Trun arrivai. ils davos cun in tren special organisaus da Mustér anora (in avantatg dellas locomotivas electricas, stazionadas cheu). Treis ulteriuras sprezzas ein vegnidas messas en funcziun. Cul serrein della damaun e suenter ditg ver furiau, ha il fiug era giu tschaffau, zuppadamein il tetgal della casa nova de Sep Maria Schwarz. Ins ei denton ad uras daus sissu ed ha era leu pudiu preservar d’ulteriura disgrazia.

II baghetg intschendrau fuva segiraus per ca. 38000 frs. valeta de baghiar tier l’assecuranza cant de fiug. Segirau fuva era il mobiliar ed uorden de stizun d’omisdus cussadents.

Il fiug ei probabel ruts ora entras in defect zuppau dil tgamin della part casa encunter la damaun, senza cuolpa d’ina vart ne lautra. Igl ei quasi de supponer che ina trav lenn dil baghetg tunschevi el tgamin, quei ei aunc d’anflar tier bein enqual casa pli veglia. Da cheu anora po il fiug ver cuau.

A tut tgi che ha gidau a frenar quei terribel incendi sco a tut tgi che ha contribuiu a mitigar la sperdita dils donnegiai descha in cordial: „Dieus paghi!“