Skip to content

Barschament da Casura 1899

Ils 20 d. q. avon miezdi [20-10-1899] ei berschau giu a Medel igl uclaun Casura cun ina casa dubla ed ina sembla e 4 clavaus cun considerabel fretg. Ei gliei vanzau aunc leu ina casa ed in clavau. Quasi tut mobiliar e resti ed era tiers casa ein restai eIlas flommas. Mo ad in dellas duas familias donegiadas – sir e schiender – ein circa 100 fierteis fein berschai, aschia ch‘ el ha immediat stoviu dismetter siu muvel. Demai che quei uclaun schai vi de vard seniastra han ins observau nuot dagl incendi a Mustér. Era ils umens dil contuorn fuvan pils uauls entuorn e muort munconza ded aua fuv‘ ei schiglioc de liberar pauc, tonpli ch‘ ei mava empau suffel. Sco ei gliei ordinari il cas ei era cheu vegniu mess fiug d‘ affons pigns, che figievan termagls cun sulprins en in clavau. Adina la medema historia! Entochen ch‘ in ha affons pigns pendan ins si la scatla de sulprins schi ault, ch‘ els possien buca tier quels; ein ils affons pli grons dettien ins bravamein giu per la detta ad els, sch‘ els tonschan suenter sulprins! – Nus recommondein ils grevs donegiai alla publica beneficenza! ord: Gasetta Romontscha nr. 43, da 1899, supplement    «Entginas regurdientschas arisguard igl incendi dell‘ucliva Casura 1899  Ei era il davos d‘october, il datum exact dil di ei buc enconuschents pli, igl ei era pusseivel ch’ei fuss stau in dils emprems dis de november. Quei atun er‘ei stau ditg bial‘aura e schetg, aschia che las fontaunas ed auas eran en bia loghens quasi schigiadas en, aschia era a Casura. Sche las femnas vulevan lavar resti, sche stuevan ellas ir en la val dadens Casura, nua ch’ei vegneva ina fontauna cun sufficient‘aua. Quei po esser ina distanza de circa 250 m e per part buca buna via, sunder mo senda.  Il di digl incendi vegneva ei, tenor indicaziun d‘in vischin de Drual, negin‘aua della simpla canalisaziun (cun bischels de 1/2 zol) che vegneva prida circa 300 m dado il vitg, in liug numnau Platta nera aunc oz.  Igl incendi ei succedius entras malprecauziun cun schuebels surdai als affons per purtar ord la val a casa. En sura menziunada val vegneva ei era fatg lischiva, ed ils umens havevan erigiu ina furnaischa ch’ins saveva metter si in priel cun in pal atras la banetscha ed aschia haver aua caulda da lischiva tenor basegns. Sco menziunau ein ils affons, enstagl purtar ils schuebels a casa, i en clavau e dau fiug fein e strom surdiu e sec muort la bial‘aura, aschia ch’il fiug ei spert s‘ingrondius e serasaus pigl entir clavau en pign interval. Quei ei stau buca ditg avon miez di, aschia ch’ils umens eran tgi ad uaul, tgi schiglioc buca a casa. Il fiug ei serasaus sils vischinonts baghetgs cun tetgs de schlondas che negin ha saviu far ensatgei. Igl ei bein dau neu tier agid, aber senza success, muncond quei di l‘aua dil vitg, sco sura explicau, dil tut, pia vegneva negina. ln muvel han ins cun gronda breigia e resca pudiu liberar. Entgins salvanoris e gaglinas ein restai el fiug. Ensatgei uorden e maglias han ins era aunc liberau, mo buca massa.  Jeu mettel vitier cheu ina schizza della situaziun dils baghetgs ch’ ein berschai e quels ch’ ein puspei vegni baghiai si, fatga da miu nevs Clau Wenzin da Drual.  Quei ei aschia il schabetg sco tal che jeu hai en memoria ord bucca de miu bab Gion Battesta Flepp, che era da Casura mo era in per onns avon secasaus ad Acla, mo haveva aunc a Casura prau e casa ch’il bab ha lu vendiu pli tard.  La vischnaunca ha dau la lenna gratuit per turnar a baghiar. Autras donnaziuns eis ei buca vegniu de num, sco il bab scheva. Questas lingias pon forsa survir en igl archiv sco act historic.  Acla, avrel 1966

sig.Joh. Batt. Flepp-Bearth naschius ils 8-6-1890»        A caschun dalla radunonza da vischnaunca dils 29 d‘october 1899 pren la vischnaunca sequent conclus:  «5. Tuts geniturs d‘in affon, che vegn traplaus cun sulprins en sac ne sin maun vegnan immediat strofigiai cun 30 frs. dals quals 20 crodan en cassa de vischneunca e 10 al tgisader.  6. Ei vegn concludiu: La suprastonza duei s‘adressar tier igl uffeci de cumin per schar admonir e censurar ils affons, che han caschunau ils berschamens, ton a Casura sco a Curaglia, sco era ils geniturs de quels affons.  8. Ei vegn concludiu de dar la nezessaria lenna per turnar a baghiar ils baghetgs berschai giu a Curaglia e Casura gratis, bein aber eis ei fatg la condiziun, ch’ei astgi ella preit davos dils nuegls buca vegnir duvrau pli ch’in ne sil pli dus quaders.  9. Sco comite d‘agit per ils disgraziai tras ils berschamens ei numnau:

 gerau Fidel Bundi  statalter Gion Giusep Bundi e

 assistent Johann Jos. Pally»    Il protocol da vischnaunca dils 2 da november 1899 plaida:  «Ei vegn concludiu de schar trer si il comite d‘agit tras la suprastonza ina colecta casa per casa en favur dils donegiai tras berschamens.» Ils daners rimnai ein vegni reparti sils possessurs da baghetgs. Tenor la skizza aschuntada alla notizia dil barschament da Casura ein tschun baghetgs d‘economia e duas casas daventai l‘unfrenda dil fiug. lna casa ed in baghetg d‘economia, situai agl ur dall‘ucliva, ein stai preservai dallas flommas. Tschun baghetgs ein vegni reconstrui igl onn 1900. Dapi il barschament da 1899 ei Casura buca stau habitau pli.    ord: Val Medel, p. 284 – 293, scret da Linus Beeli